september 1944

 

 

Aflevering 86

Belgische commando-eenheid in Leeuwarden

Adrie Meindersma schreef op donderdag 14 september in zijn dagboek: ‘Vanmorgen zijn hier ± 12 auto’s met Grüne Polizei aangekomen. Het waren alle Franse en Belgische auto’s.’

De auteur was in dit geval niet helemaal goed geïnformeerd. Het ging niet om een eenheid van de Grüne Polizei, maar om één van de SD und Sipo (Sicherheitsdienst und Sicherheitspolizei). De Grüne Polizei waren lokale politie-eenheden die de dagelijkse politietaken moesten uitvoeren. De officiële benaming was Ordnungspolizei (Orpo), maar vanwege de groene uniformen stonden ze in de volksmond beter bekend als Grüne Polizei. De SD und Sipo waren de inlichtingen- en recherchedienst binnen nazi-Duitsland en de bezette gebieden en vooral gericht om de verzetsgroepen op te rollen.

Na Dolle Dinsdag werden Duitse eenheden van de SD und Sipo vanuit Noord-Frankrijk, België en Zuid-Nederland overgeplaatst naar het noorden van het land. Zo kwam de eenheid uit Gent onder leiding van Arthur Wilhelm Albrecht in september in Leeuwarden terecht, die uit Lille (Rijssel) onder leiding van Erich Kronbeger via Rotterdam in Heerenveen (oktober) en die uit Maastricht onder leiding van Richard Nitsch aan het eind van het jaar in Sneek. De kommando’s bestonden overigens niet alleen uit Duitsers. Ook Fransen, Belgen, Roemenen, Tsjechen en Nederlanders maakten er deel van uit.
De leden van de uit België afkomstige eenheid werden later en worden nog steeds vaak aangeduid met de term Rexisten. Dat is feitelijk onjuist, want de Rexisten waren aanhangers van de partij Rex van Leon Degrelle die zijn machtsbasis in Wallonië had. De Belgische leden van de SD und Sipo Gent die naar Leeuwarden kwamen waren Vlaamse SS-ers.

De terreur nam met de komst van deze eenheden buitenproportioneel toe. Onderstaande grafiek laat dat goed zien. Het toont het aantal Friese verzetsmensen dat in de loop van de oorlog wegens verzetsactiviteiten is omgekomen. In de eerste twee oorlogsjaren staat de teller wat dat betreft op nul. In de twee daaropvolgende jaren ging het ook nog om kleine aantallen, 9 respectievelijk 11. Dat verandert in 1944. Dan zijn het er 77, waarbij opgemerkt kan worden dat er in dat jaar een duidelijke scheidslijn ligt bij 1 september. In de eerste acht maanden vielen er 29 slachtoffers, in de laatste vier maanden 48. Het jaar 1945, waarvan er voor Friesland maar drieëneenhalve maand tellen, spant de kroon met 190 slachtoffers!



Na de oorlog zijn veel leden van deze commando’s opgepakt en gestraft. Eén van hen was Gustaaf Horemans, in 1898 geboren in Gent. Hij heeft na de oorlog voor de rechterlijke macht in Gent uitgebreid verslag gedaan van zijn stationering in Leeuwarden en van de misdaden die er door de eenheid zijn gepleegd. Over de aankomst van de groep in Leeuwarden vertelde hij het volgende: ‘Den avond van 13den september 1944 te 20 uur kwam de Aussendienststelle der Sipo und SD Gent in Leeuwarden aan. Nadat Albrecht een kort onderhoud had in de Ortskommandantur stapten allen uit in het “Wehrmachtsfolgelokal” - vroeger Hotel Phenix - in de St. Jacobsstraat te Leeuwarden. (…) Albrecht hield daar eerst een toespraak tot zijn gevolg, wees erop, dat zij niet alleen in Nederland, maar ook in Friesland waren bij een fier en stoer volk. “Natuurlijk”, zei hij, “zijn wij hier baas, en bij een eventueel geschil met een Fries, breng je mij zijn lijk”.’

De eerste vier pagina’s van het proces-verbaal van verhoor van Horemans zijn hieronder te lezen.









Geïnteresseerd in het volledige zeventien pagina’s tellende proces-verbaal? Klik dan op de volgende link: Proces-verbaal Gustaaf Horemans.






Een foto van de Sint Jacobsstraat in Leeuwarden uit ca. 1960. Het pand waar juist een man voorbij loopt betreft het voormalige hotel ‘De Phoenix’, waar de SD-ers na aankomst in Leeuwarden eerst werden ondergebracht. Een saillant detail is dat ditzelfde pand na de oorlog een tijd lang als onderkomen voor het Oorlogstribunaal heeft gediend.
(Bron: Fries Fotoarchief, fotonummer 101634)

Bronnen:
Dagboek Adrie Meindersma, 14 september 1944
Doc.verz. Vereniging “Friesland 1940-1945”, inv.nr. 613
Fries Fotoarchief, fotonummer 101634

Bron: Dagboek Adrie Meindersma, 14 september 1944
Reacties:

Met veel belangstelling deze uitgave van Friesland Zoals Het Was met veel interesse gelezen en toch weer wijzer geworden door de fragmenten uit het Dagboek van Adrie Meindersma. Ben zelf een oorlogskind en wist van horen zeggen, dat Dolle Dinsdag veel ophef gaf onder de Duitsers. Dus nu verklaard - ik was in die tijd 12-1/2 jaar oud. En heb dus de hongerwinter aan de lijve ondervonden. Hartelijk dank.

Coby Baltes (01-09-2014)


  • Deze pagina maakt deel uit van Friesland Zoals Het Was, Internetmagazine van Tresoar. Bekijk hier de aflevering van deze maand.
  • Heeft u een foto of ander materiaal bij bovenstaand bericht dan kunt u die (gescand) als bijlage bij een email sturen aan de webmaster. Alléén foto's waarop geen copyright berust worden op de site geplaatst.
  • Heeft u een aanvulling op bovenstaand bericht of anderszins commentaar erop, dan kunt u onderstaande formulier invullen. Uw commentaar wordt na goedkeuring van een medewerker van Tresoar op de website geplaatst en kan dan ook door andere bezoekers worden gelezen.
    Indien u de twee onderstaande hokjes aanvinkt wordt uw naam en email adres bij uw commentaar geplaatst. Mocht u dit niet wensen zorg er dan voor dat beide hokjes niet aangevinkt zijn.

Naam:

Woonplaats:
E-Mailadres:
Toon uw naam bij uw commentaar
Toon uw e-mail bij uw commentaar
Commentaar (max. 1.000 karakters)
karakters over